Được sinh ra và sống trong quỹ đạo đương nhiên ấy, người kitô hữu chúng ta được đặt để trong một thế giới với bao luật lệ chi phối cả đời sống vật chất cũng như tinh thần. Có thể nói không sai rằng: từ khi mở mắt thức dậy cho tới lúc nhắm mắt đi ngủ lại sau một ngày vất vả, chúng ta đều bị “điều kiện hoá” bởi một khối lượng luật khổng lồ.

Sống phải có luật. Muốn “sống” phải giữ luật. Hai qui tắc này bổ trợ cho nhau, chúng rất cần thiết và có tính quyết định tới vận mệnh của mỗi người sống trên trần gian này.

Được sinh ra và sống trong quỹ đạo đương nhiên ấy, người kitô hữu chúng ta được đặt để trong một thế giới với bao luật lệ chi phối cả đời sống vật chất cũng như tinh thần. Có thể nói không sai rằng: từ khi mở mắt thức dậy cho tới lúc nhắm mắt đi ngủ lại sau một ngày vất vả, chúng ta đều bị “điều kiện hoá” bởi một khối lượng luật khổng lồ. Không những luật của xã hội mà cả những luật lệ của tôn giáo cũng đôi khi “ám ảnh” đời chúng ta luôn. Thực tế cho thấy đã không ít người rất dị ứng với hai từ lề luật trong bất cứ lãnh vực nào.

Vấn đề đặt ra cho chúng ta là tại sao luật lại cần thiết và vị thế của nó như thế nào trong đời sống người kitô hữu chúng ta?

Trong xã hội cũng như Giáo Hội, không thể không có lề luật. Lề luật làm cho xã hội có tôn ti trật tự, nhờ đó có an ninh, tính mạng, của cải của mọi người được tôn trọng và bảo đảm. Trong tôn giáo, lề luật giúp mọi người thực hiện được lý tưởng của tôn giáo, là bản đồ chỉ dẫn con người tiến bộ trong lãnh vực tâm linh. Nói chung, trong xã hội con người, dù nhỏ bé như gia đình, hội đoàn, hay lớn lao như quốc gia, thế giới, xã hội nào cũng cần có luật lệ. Luật lệ rất cần thiết và có lợi cho tâm linh, luật làm người ta ý thức được sự thiện.

Để giải quyết vấn đề nêu trên, trước hết chúng ta cùng trở về với đạo Dothái giáo và luật lệ của họ trong Cựu ước vì từ nơi đó Kitô giáo được sinh ra và dựa trên luật đó để Tân ước kiện tòan.

Thiên Chúa Sáng Tạo và Cứu Độ đã tuyển chọn Israel làm dân riêng, và đã mặc khải cho họ Luật của Ngài để chuẩn bị cho Đức Kitô đến. Luật Môsê (tên gọi cho tòan bộ lề luật của Cựu ước) nêu ra nhiều chân lý mà lý trí tự nhiên có thể đạt tới. Các chân lý này được công bố và chứng thực ngay trong giao ước cứu độ. Trong thời Tân ước, Thiên Chúa cũng tiếp tục mặc khải lề luật của Ngài qua Chúa Giêsu Kitô. Thiên Chúa vô cùng khôn khéo đã xếp đặt và tiệm tiến mạc khải “thánh ý” của Ngài cho nhân lọai theo tiến trình thời gian bằng những giới răn của Ngài với mong ước duy nhất đó là nhân loại được “sống” và được hạnh phúc.

Nơi ẩn náu vững nhất của Dothái sau ngày được tuyển chọn là họ có lề luật. Luật thể hiện ý muốn của Thiên Chúa. Bài đọc I của Chúa nhật hôm nay tường thuật lại một trong những buổi phụng vụ điển hình của ngày Sabát được tổ chức trong hội đường của người theo Dothái giáo. Theo sách Nohémi thuật lại thì Esdras tụ tập dân chúng công bố lời Chúa và giải thích lề luật, cắt nghĩa lời Chúa. Dân chúng nghe lời Chúa, tung hô và phủ phục trước mặt Chúa cầu nguyện. Nhiều nơi khác trong Kinh thánh cho thấy Dân Riêng đoan hứa với Môsê: “mọi điều Đức Chúa truyền chúng tôi xin tuân giữ”. 

Luật của Cựu ước (luật cũ) là bước đầu của luật mặc khải (Tân ước). Những mệnh lệnh luân lý của luật cũ được tóm lược trong mười điều răn. Các điều răn của Thập Giới đặt nền tảng cho ơn gọi làm người vốn được tạo dựng giống hình ảnh Thiên Chúa. Các điều răn ấy ngăn cấm những gì nghịch lại tình yêu đối với Thiên Chúa và tha nhân và ấn định những đòi hỏi chính yếu của tình yêu ấy. Thập giới là ánh sáng cho lương tâm của mọi người, giúp họ nhận ra tiếng gọi và những con đường của Thiên Chúa, và bảo vệ họ khỏi sự ác: "Thiên Chúa đã viết trên các bia luật những gì mà con người không đọc ra được trong lòng mình" (tư tưởng của thánh Âu-tinh).

Luật cũ chuẩn bị cho Tin Mừng. "Luật tiên báo và giáo dục về các thực tại sẽ đến" (T. I-rê-nê, chống lạc giáo 4,15,1). Luật cũ tiên báo công trình Đức Kitô sẽ thực hiện để giải thoát khỏi tội lỗi, cung cấp cho Tân Ước những hình ảnh, những tiên trưng, những biểu tượng, để diễn tả đời sống theo Thánh Thần. Các sách giáo huấn và các ngôn sứ trong Kinh thánh đã bổ túc và hướng luật cũ đến Tân Ước và Nước Trời.

Kitô giáo thóat thai từ Dothái giáo, lề luật của Kitô giáo cũng bắt nguồn và dựa trên những điều luật của Dothái giáo. Đôi khi người ta thấy luân lý Kitô giáo chủ yếu dựa trên sơ đồ của cái gọi là “mười điều răn”, hay “thập giới”. Bằng chứng rõ ràng nhất là: Chúa Giêsu, các sứ đồ, giáo hội trực tiếp hay gián tiếp, vẫn dạy phải sống theo mười điều răn, hoặc các loại tội được nêu lên hầu hết vẫn qui chiếu là tội chống lại thập giới, hay xác quyết của Công Đồng Chung Triđentinô dạy rằng: Kitô hữu buộc phải giữ Mười Điều Răn và cả người công chính cũng buộc phải giữ những điều răn này nữa... (x. DS 1569-1570; x. GLHTCG, số 2068), nhưng trên một bình diện khác và sâu xa hơn.

Tuy luật Chúa vẫn còn đó! Chẳng những còn mà còn trọn vẹn đến từng chi tiết. Chúa Giêsu không đến phá bỏ lề luật, “dầu một chữ, một chấm một phết”! Đức Giêsu không đến bãi bỏ lề luật, nhưng Người đến, có ý “hoàn tất lề luật” (Mt 5, 17-18). Tất cả nằm trong ý nghĩa chữ “Hoàn tất”.

Nhưng luật của Tân ước là luật nào?

Cái gì “tinh tuý” của lề luật Môsê, Đức Giêsu giữ lại trọn vẹn. Và cái tinh tuý ấy đã được Người khẳng định nhiều lần: “Con hãy yêu mến Đức Chúa, Thiên Chúa con, hết lòng con, hết linh hồn con, hết sức lực con và hết tâm tư con. Và, yêu thương người lân cận như chính mình” (Lc 10, 27).

Luật giao ước mới cũng gọi là luân lý kitô giáo luôn luôn hướng về Đức Kitô và cuộc tử nạn phục sinh của Người. Vì nó đưa ta thông dự vào sự thánh thiện của Thiên Chúa trong mầu nhiệm Con và Thần Khí. “Nếu anh em được phục sinh với Đức Kitô, hãy tìm kiếm những điều trên cao…. Anh em đã chết và sự sống anh em đang mai ẩn trong Thiên Chúa cùng với Đức Kitô. Vậy anh em hãy giết chết trong anh em những gì thuộc về cõi thế này (Cl 3,1-5). Thần Khí của Đức Kitô tử nạn phục sinh sẽ làm cho ta trổ sinh hoa quả đức mến, sự nhẫn nhục, lòng nhân hậu (Gl 5,22). Có Thánh Thần ở trong thúc đẩy ta yêu thương, ta được sinh lại làm con Thiên Chúa: “Ai yêu thương thì sinh bởi Thiên Chúa và đạt tới sự hiểu biết Thiên Chúa” (1Ga 4,7; 1Pr 2,22-23). Trong Đức Kitô Phục sinh, ta được Cha phán: “Con là con Cha, chính Cha hôm nay sinh ra Con” (Cv 13,32-33). Thật vậy, một khi trong tâm hồn ta có Thánh Thần-nguồn tình yêu của Cha và Con-làm sao chúng ta không yêu thương được? Nếu Thánh Thần trở nên giới luật, nếu Thánh Thần là động cơ mọi hành động, thái độ và cả đời sống chúng ta, thì đời sống chúng ta, hoạt động của chúng ta chỉ là tình yêu, khác nào như Đức Giêsu Kitô Đấng "đã yêu mến các kẻ thuộc về Người còn trong thế gian, thì Người yêu mến họ đến cùng" (Ga 13, 1).

Như vậy, với Kitô giáo, luật cũ dù thánh thiện (x. Rm 7,12), thiêng liêng (x. Rm 7,14) và tốt lành (x. Rm 7,16) nhưng vẫn chưa hoàn thiện. Như người giám thị (x. Gl 3,24), luật cho thấy điều phải làm nhưng không ban cho sức mạnh là ân sủng của Thánh Thần để chu toàn. Tuy nhiên, luật cũ vẫn là chặng đầu tiên trên con đường tiến về Nước Trời. Luật cũ chuẩn bị và giúp dân được tuyển chọn cũng như mỗi kitô hữu sẵn sàng để hoán cải và tin vào Thiên Chúa Cứu Độ.

Kết: Cuộc sống của các Kitô hữu được mời gọi vượt qua và vượt lên trên luật cũ, nhưng luật Cũ vẫn là căn bản và khởi đầu để có thể sống trọn được luật Mới. Ai trong chúng ta đã không hơn một lần cảm nghiệm được sự cần thiết và quan trọng của luật ở bất cứ lãnh vực nào. Luật “bảo đảm anh ninh trật tự”, lề luật là kim chỉ nam cho người ta sống. Luật kitô giáo hướng dẫn các tín hữu đi đúng đường, sống tốt lý tưởng theo Chúa.

Vì chúng ta vẫn còn ấu trĩ, bất tòan và dễ hư hỏng nên vẫn luôn cần đến lề luật làm “viên giám hộ” cho cuộc đời. Bậc thang lên lầu cao, có những kẻ tự leo bằng sức mình, kẻ khác cần vịn thành cầu mới khỏi sợ té ngã, nó giúp thêm sức mà leo. Người thường ngày không biết thành cầu là gì, có đôi lúc cũng phải vịn: giây phút yếu lòng, mòn sức, ai mà ngờ!

Ngòai ra giữ luật là thực thi cam kết yêu mến Thiên Chúa và phụng sự Ngài. Nhờ giữ luật, Thiên Chúa sẽ bảo vệ và chúc lành cho chúng ta. Chính Đức Kitô đã nói: “Ai yêu mến Thầy thì tuân giữ các giới luật của Thầy”(Ga 14,15). Thánh Gioan tông đồ đã tóm lại tất cả trong một công thức: “yêu mến Thiên Chúa là chu tòan lề luật”( 1Ga 5,3).

Thật vậy, yêu Chúa là một trong những điều cốt tuỷ của Kitô giáo, mà tình yêu đối với Thiên Chúa đòi hỏi người Kitô hữu phải luôn luôn cố gắng thực hiện thánh ý của Ngài được biểu hiện chủ yếu trong lề luật của Ngài. Do đó, tuân giữ lề luật là một linh hạnh căn bản của Kitô giáo. 

Ước gì mỗi Kitô hữu chúng ta không cảm thấy quá nặng nề khi sống và thực thi các giới luật, bởi vì chúng ta đã có lòng yêu mến Thiên Chúa nhiều rồi.

Mai Thi