Mùa Chay được khởi đầu bằng nghi thức xức tro trên đầu. Nghi thức này bắt nguồn từ truyền thống xa xưa của dân Do thái. Trong Cựu ước, mỗi khi muốn tỏ lòng ăn năn hối cải, người Do thái thường xức tro trên đầu, ngồi trên đống tro và mặc áo vải thô hoặc xé áo ra.

Mùa Chay được khởi đầu bằng nghi thức xức tro trên đầu.  Nghi thức này bắt nguồn từ truyền thống xa xưa của dân Do thái.  Trong Cựu ước, mỗi khi muốn tỏ lòng ăn năn hối cải, người Do thái thường xức tro trên đầu, ngồi trên đống tro và mặc áo vải thô hoặc xé áo ra.

Cựu ước nói nhiều đến tập tục này.  Nhưng dễ nhớ nhất là truyện dân thành Ni-ni-vê.  Ni-ni-vê là một thành phố lớn.  Nhưng dân chúng ăn chơi trụy lạc, phạm nhiều tội lỗi.  Thiên chúa muốn tiêu diệt thành này.  Trước khi phạt, Chúa sai ngôn sứ Gio-na đến báo động.  Nghe vị ngôn sứ nói Chúa sắp trừng phạt, dân thành sợ hãi bảo nhau bỏ đàng ăn chơi tội lỗi, tha thiết ăn chay cầu nguyện, mặc áo vải thô, ngồi trên đống tro.  Thấy dân chúng có lòng ăn năn sám hối, Chúa đã tha phạt cho thành.

Việc xức tro và xé áo trước hết nói lên sự buồn phiền đau đớn vì đã phạm nhiều tội lỗi.  Tội nhân tự nhận mình không xứng đáng được kính trọng, chỉ xứng đáng với tro bụi nhơ bẩn, với áo rách tồi tàn, đáng bị khinh miệt, bị chà đạp như cát bụi bên đường.

Việc xức tro và xé áo cũng làm cho tội nhân ý thức thân phận con người bọt bèo, cuộc đời mau chóng tàn phai như giấc mộng.  Đời người như một nắm tro bụi, chỉ một làn gió nhẹ thoảng qua đủ xóa sạch vết tích.  Cuộc đời giống như manh áo, hôm qua còn mới còn đẹp, hôm nay đã cũ kỹ xấu xí, hôm qua còn lành lặn, hôm nay đã sờn rách.

Như thế, việc xức tro và xé áo có một nội dung ý nghĩa rất sâu xa.  Nhưng với thời gian, do những cử hành máy móc, các việc này dần dần rơi vào thái độ hình thức bên ngoài.  Người ta làm cho qua lần chiếu lệ, chẳng còn có ý thức thống hối.  Chính vì thế, ngôn sứ Giô-en đã kêu gọi dân chúng : “Hãy ăn chay, khóc lóc, và thống thiết than van.  Hãy xé lòng chứ đừng xé áo” (Ge 2, 12b-13a).

Nghi thức phải diễn tả tâm tình thì việc cử hành mới có ích lợi.  Việc xức tro sẽ vô ích nếu trong lòng ta không dâng lên tâm tình sám hối.  Việc xé áo sẽ trở thành giả dối nếu tâm hồn ta không tan nát vì hối hận tội lỗi.

Xức tro trên đầu không quan trọng bằng xức tro trong tâm hồn.  Hãy xức tro vào tâm hồn cho tâm hồn xót xa đau đớn vì tội lỗi.  Hãy xức tro vào thói kiêu căng để nó biết hạ mình xuống trong khiêm nhường bé nhỏ.  Hãy xức tro vào thói phô trương để nó biết chìm vào âm thầm nghèo hèn.  Hãy xức tro vào thói hận thù ghen ghét để nó đau đớn vì đã không biết yêu thương.  Hãy xức tro vào những mối chia rẽ bất hoà để tẩy sạch vết thương, hàn gắn tình hiệp nhất.  Hãy xức tro vào tính ích kỷ để nó biết mở ra chia sẻ.  Hãy xức tro vào thói lười biếng để nó tỉnh thức chăm lo việc đạo đức.  Xức tro như thế có khác gì xát muối vào lòng, sẽ gây nên đau đớn xót xa, nhưng sẽ tẩy rửa linh hồn nên trong trắng.

Xé áo chẳng có ích lợi gì nếu ta không xé lòng ra.  Lòng ta bấy lâu đã gắn bó với tội lỗi.  Tội lỗi ăn sâu dính chặt hầu như trở thành một phần của tâm hồn.  Muốn dứt lìa tội lỗi, phải xé nó ra.  Hãy xé lòng ra khỏi những đam mê dục vọng bất chính.  Hãy xé lòng ra khỏi thói tham lam tiền bạc.  Hãy xé lòng ra khỏi thói nô lệ danh vọng chức quyền.  Hãy xé lòng ra khỏi thói ham mê ăn uống, rượu chè, cờ bạc.  Hãy xé lòng ra khỏi thói tự mãn tự tôn.  Biết bao thứ đã trở thành thiết thân.  Những quan hệ, những tiền bạc của cải, những chức tước danh vị, những thú ăn chơi, những tự ái, những giận hờn, tất cả đã gắn chặt vào đời ta.  Giờ đây phải xé nó ra.  Đau đớn lắm.  Vết thương sẽ nặng lắm.  Máu sẽ chảy nhiều lắm.  Nhưng khi đã cắt bỏ được hết những ung nhọt độc hại, linh hồn sẽ nhẹ nhàng, trong sạch và lớn mạnh vì được đầy tràn ơn phúc và tình yêu của Chúa.

Lạy Chúa, xin hãy ban thêm sức mạnh cho con, để mùa Chay năm nay con thực sự biết xức tro vào tâm hồn, biết xé tâm hồn trong đau đớn vì tội lỗi.  Lạy Chúa, xin đổi mới tâm hồn con.  Amen!

TGM Ngô Quang Kiệt